سیستم تحصیلی فرانسه
ساختار Bac، Licence، Master و Doctorat
۱. ساختار کلی (LMD)
سیستم دانشگاهی فرانسه روی سه مقطع اصلی سوار است که به آن سیستم می‌گویند: لیسانس مستر دکترا و
پایان دبیرستان با مدرک مشخص می‌شود. بعد از Bac، هر سال دانشگاهی با عبارت نوشته می‌شود:
Bac+1 — سال اول لیسانس (L1)
Bac+2 — سال دوم لیسانس (L2)
Bac+3 — سال سوم لیسانس و گرفتن مدرک Licence (L3)
Bac+4 — سال اول مستر (M1)
Bac+5 — سال دوم مستر (M2)
Bac+8 — دکترا (معمولاً حدود سه سال بعد از مستر)
هر سال تحصیلی ۶۰ واحد اروپایی دارد؛ هر ترم ۳۰ واحد. اگر ۶۰ واحد سال را بگیرید، سال برای شما «ولیده» (قبول) می‌شود و این واحدها قابل انتقال به دانشگاه‌های دیگر فرانسه و اروپا هستند.
۲. ترم، UE و نحوه پاس شدن دروس
در دانشگاه‌های فرانسه، هر سال به دو ترم تقسیم می‌شود و هر ترم از چند واحد درسی بزرگ‌تر به اسم UE تشکیل شده است (Unité d’enseignement). هر UE خودش ممکن است از چند درس کوچک‌تر تشکیل شود (مثلاً تئوری + تمرین + لابراتوار).
نمره‌ها روی ۲۰ هستند و برای پاس شدن هر UE یا هر ترم معمولاً باید میانگین ۱۰ از ۲۰ بگیرید. نمره‌ها به صورت میانگین وزنی با توجه به ضریب و تعداد ECTS هر قسمت محاسبه می‌شوند.
نکته‌ی مهم: معمولاً قانون جبرانی (compensation) وجود دارد. یعنی اگر دو درس زیرمجموعه‌ی یک UE باشند و یکی را ۴ و دیگری را ۱۸ بگیرید، نمره‌ی کلی آن UE میانگین وزنی این دو نمره است؛ اگر این میانگین بالای ۱۰ شود، UE پاس می‌شود حتی اگر یک درسش زیر ۱۰ باشد. همین جبران ممکن است در سطح بالاتر هم اتفاق بیفتد؛ یعنی میانگین چند UE باعث پاس شدن کل ترم یا کل سال شود، حتی اگر یکی دو UE به‌تنهایی زیر ۱۰ باشند. جزئیات دقیق جبران، در هر دانشگاه نوشته شده است.
۳. Session 1، Session 2، رَتراپاژ و رِکور
در بیشتر دانشگاه‌ها، برای هر ترم دو «سشن» امتحانی تعریف می‌شود:
امتحان‌های اصلیِ پایان ترم (مثلاً ژانویه برای ترم اول، می/ژوئن برای ترم دوم).
یا امتحان جبرانی اگر در Session 1 میانگین لازم را نیاورید، حق دارید در Session 2 دوباره امتحان بدهید. برای دانشجویان لیسانس و مستر طبق مصوبه‌ی ۲۰۱۸ یک نوع «حق شانس دوم» دیده شده و دانشگاه‌ها باید امکان Session 2 را پیش‌بینی کنند، مگر در موارد خاص که در آیین‌نامه توضیح داده می‌شود.
نمره‌ی نهایی هر درس بعد از Session 2 بر اساس فرمولی که در آیین‌نامه‌ی امتحانات (MCCC) آمده حساب می‌شود. بعضی‌وقت‌ها بالاترین نمره بین Session 1 و 2 نگه داشته می‌شود، بعضی‌وقت‌ها فقط نمره‌ی Session 2 حساب می‌شود.
اگر فکر می‌کنید در نمره‌دهی اشتباه شده یا حق شما ضایع شده، می‌توانید recours (اعتراض اداری) بزنید؛ اول به خود استاد یا کمیته‌ی امتحانات دانشگاه، و در مراحل بالاتر حتی امکان شکایت در هم وجود دارد.
۴. ردوبله (Redoubler) و عوض کردن دانشگاه
اگر بعد از Session 2 هم نتوانید حداقل میانگین لازم یا تعداد ECTS کافی را بگیرید، چند حالت ممکن است:
سال را تکرار می‌کنید. اما ECTSهایی که قبلاً پاس کرده‌اید از بین نمی‌روند؛ سال بعد فقط واحدهایی را که نیفتاده‌اید باید دوباره بگذرانید.
در بعضی دانشگاه‌ها حالت AJAC (ajourné mais autorisé à continuer) وجود دارد؛ یعنی هنوز چند واحد از سال قبل را پاس نکرده‌اید، ولی اجازه می‌گیرید که هم‌زمان در سال بالاتر ثبت‌نام کنید و در طول سال جدید، واحدهای عقب‌افتاده را هم تکمیل کنید.
یا می‌توانید درخواست دهید به رشته یا دانشگاه دیگری بروید و بخشی از واحدهایتان معادل‌سازی بشود.
به‌طور کلی، امکان عوض کردن دانشگاه یا رشته بعد از هر سال وجود دارد؛ خیلی‌ها بعد از L1 یا L2 تصمیم می‌گیرند رشته یا شهرشان را عوض کنند. در این حالت باید برای سال بعد (مثلاً L2 یا L3 یا M1) در دانشگاه جدید اپلای کنید؛ اگر ECTSها و محتوای درسی‌تان نزدیک باشد، دانشگاه جدید می‌تواند شما را مستقیماً در آن سال قبول کند، وگرنه ممکن است مجبور شوید یک سال را دوباره بخوانید یا چند واحد را مجدد پاس کنید. این کار معمولاً از طریق پلتفرم‌هایی مثل (برای L1) یا سیستم‌های ثبت‌نام داخلی مثل و فرم انتقال انجام می‌شود.
۵. ورودی‌ها و سال تحصیلی
سال تحصیلی در اکثر دانشگاه‌های دولتی فرانسه از سپتامبر شروع می‌شود و تا خرداد / اوایل تابستان ادامه دارد. ورودی اصلی هم همین سپتامبر است. برای بیشتر رشته‌های لیسانس و بخش بزرگی از مسترهای دولتی، ورودی ژانویه / فوریه وجود ندارد یا بسیار محدود است؛ در نتیجه اگر ددلاین‌ها را از دست بدهید معمولاً باید تا سال بعد صبر کنید.
بعضی مدارس خصوصی (به‌خصوص بیزنس‌اسکول‌ها و برنامه‌های مدیریتی یا IT) ممکن است ورودی ژانویه هم داشته باشند، ولی این موضوع را باید موردی در سایت همان مدرسه چک کنید.
۶. کارآموزی (Stage) در لیسانس و مستر
«استاژ» در فرانسه بخش بسیار مهمی از تحصیل شده؛ به‌خصوص برای ورود به مستر یا بازار کار. در سال‌های اخیر بسیاری از دانشگاه‌ها داشتن حداقل یک کارآموزی را برای دانشجوها ضروری می‌دانند.
کارآموزی در لیسانس (L3)
در سال سوم لیسانس (L3) در خیلی از رشته‌ها یک کارآموزی کوتاه وجود دارد. در بعضی دانشگاه‌ها این کارآموزی اجباری است (مثلاً بعضی لیسانس‌های حرفه‌ای یا دانشگاه‌هایی که برای همه‌ی رشته‌ها یک استاژ کوتاه گذاشته‌اند)، و در بعضی دیگر اختیاری است و فقط برای گرفتن تجربه و چند واحد اضافه پیشنهاد می‌شود. مدت این کارآموزی معمولاً بین ۶ تا ۸ هفته است، اغلب در تابستان بعد از پایان کلاس‌ها.
کارآموزی در مستر سال اول (M1)
در ۲ تا ۳ ماهه معمولاً کارآموزی حدود دیده می‌شود (مثلاً ۸ تا ۱۲ هفته). در بعضی برنامه‌ها این استاژ اجباری است و نمره و ECTS دارد؛ در بعضی دیگر، دانشگاه به جای استاژ یک پروژه‌ی تحقیقاتی یا پروژه‌ی درسی تعریف می‌کند و استاژ را فقط به عنوان گزینه‌ی اختیاری قرار می‌دهد.
کارآموزی در مستر سال دوم (M2)
در کاملاً اجباری (به‌خصوص مسترهای حرفه‌ای)، تقریباً همیشه یک کارآموزی بلندمدت بین ۴ تا ۶ ماه وجود دارد که معمولاً طول می‌کشد و بخش بزرگی از ترم دوم را پوشش می‌دهد؛ در برخی رشته‌ها حتی تا پایان سال تقویمی ادامه پیدا می‌کند. در پایان باید گزارش یا پایان‌نامه‌ی استاژ بنویسید و دفاع کنید.
قوانین کلی استاژ در فرانسه
برای هر استاژ باید حتماً (قرارداد سه‌جانبه بین دانشگاه، دانشجو و شرکت) امضا شود.
به‌طور قانونی، طول استاژ در یک شرکت برای هر سال تحصیلی حداکثر ۶ ماه یا ۹۲۴ ساعت است.
اگر استاژ بیش از دو ماه طول بکشد، شرکت موظف است حداقل حقوق کارآموزی (gratuité) پرداخت کند؛ مبلغ دقیق هر سال توسط دولت تعیین می‌شود.
استاژ معمولاً باید مرتبط با محتوای رشته‌ی تحصیلی شما باشد و گزارشی که تحویل می‌دهید می‌تواند برایتان ECTS به همراه داشته باشد.
۷. جمع‌بندی عملی
بعد از هر سال (L1، L2، L3، M1) می‌توانید برای همان سال یا سال بالاتر در دانشگاه دیگری اپلای کنید؛ پذیرش شما بستگی به تعداد ECTS و محتوای درسی‌ای دارد که گذرانده‌اید.
حتماً دانشگاهتان را بخوانید تا دقیق بدانید سیستم میانگین‌گیری، جبران، Session 2 و حداقل لازم برای پاس شدن چطور تعریف شده است.
از همان لیسانس به فکر باشید؛ حتی اگر اختیاری است، برای ورود به مستر و بازار کار فرانسه امتیاز بزرگی حساب می‌شود.